Zasady pobierania prób i interpretacji wyników badań laboratoryjnych

Dobór, ilość, transport

Dobór próbek

Dobór próbek to kluczowy element badania. Popełniony błąd na tym etapie nie da się naprawić. W przypadku badań serologicznych czy biochemicznych w większości interesuje nas ilość próbek i rzeczywiście jest to bardzo istotna sprawa. Często jednak decydujący jest dobór osobników od których pobrać próbki.

  • Stawka jednorodna (ten sam wiek, ta sama grupa technologiczna)

Jeżeli mamy do dyspozycji stawkę zwierząt w jednym wieku to pozostaje problem precyzyjnego doboru zwierząt do próbkowania. Zwykle* próbkowanie dokonuje się w sposób losowy z terenu całego obiektu. Nie wolno sugerować się ich stanem klinicznym, eksterierem, wzrostem, wagą itp.. Uwaga szczególna- chore zwierzę łatwiej jest złapać. Nie popełniajmy błędu już na tym etapie.

PTAKI:

Przedstawiony obok schemat losowego doboru próbek z kurnika powinien być zawsze zachowywany, także tych utrzymywanych w systemach klatkowych. Znane są sytuacje w których do infekcji i rozwoju choroby dochodzi w określonych tylko obszarach obiektu. Wpływ na to ma zarówno mikroklimat i środowisko danej powierzchni (przeciągi, wilgotność, temperatura) ale także mobilność zwierząt. Znamy jest fakt iż nawet zwierzęta bez uwięzi (ptaki), poruszają się tylko w obrębie ograniczonego obszaru. Ptaki znają mniej więcej 400 innych osobników.

* Od powyższej reguły odstąpić możemy w przypadku:

1. doboru grup np. grupa ptaków chorych do porównania z grupą zdrową (zarówno do badań serologicznych jak i bezpośrednich np.PCR).

2. wyboru grupy ptaków z objawami – do badań bezpośrednich (PCR, bakteriologia, parazytologia etc)

Jeżeli w gospodarstwie znajdują się dwa, nawet identyczne obiekty, próbkowań dokonujemy niezależnie w każdym z nich.

ZWIERZĘTA DUŻE, MOŻLIWOŚĆ ZNAKOWANIA, KOLCZYKI.

Losowy dobór prowadzony na prostej zasadzie. Oceniamy, że zgodnie z zasadami (lub po konsultacji z laboratorium) należy pobrać 16 próbek. Stado (np. loch) liczy 120 osobników. Zatem pobieramy od co 7-8 maciory (120 : 16 = 7,5).

Inny sposób to dobór w biurze. Losowo z listy zwierząt wybieramy założoną ilość zwierząt do poboru prób.

* Od powyższej reguły odstąpić możemy tylko w przypadku:

1. wyboru grup. Np. loch w ciąży do porównania z lochami luźnymi, loch karmiących z lochami przed porodem itd. U krów w grupach przed porodem, 24-72 godz. po porodzie, w maksimum laktacji etc.

2. doboru zwierząt objawowych do badań bezpośrednich (bakteriologia, PCR, parazytologia, toksykologia, biochemia)

3. doboru grupy zwierząt po przechorowaniu do badań pośrednich (serologicznych).

Ten sposób wymaga jednak grupy kontrolnej (zwykle grupy z objawami).

4. Badania nakierowane. Np. do badania rozpoznawczego Leptospira dobieramy samice wykazujące zaburzenia w rozrodzie na dowolnym etapie ciąży (w tym nieregularne ruje). U bydła przy badaniu rozpoznawczym paratuberkulozy (PTBC) wybieramy osobniki z objawami powtarzającej się czy ciągłej biegunki, charłacze etc.

  • Stawka niejednorodna

Nieco więcej problemów sprawia dobór próbek w stawce niejednolitej wiekowo (technologicznie), zwłaszcza jeżeli zamierzamy przebadać stawkę wielokierunkowo. Np. aby w chlewni zorientować w sytuacji PRV najlepiej przebadać grupę macior względnie tuczników ale jeżeli interesuje nas aktualny problem MPS to najodpowiedniejsza będzie grupa 10-12 tyg warchlaków a przy APP tuczników itd.

Zasady doboru osobników do badań identyczne jak powyżej, tyle tylko, że każda grupa wiekowa czy technologiczna próbkowana jest oddzielnie.

Przy pojawiających się wątpliwościach warto skontaktować się z laboratorium.

Ilość próbek

Jeden z najbardziej kontrowersyjnych tematów związanych z badaniami laboratoryjnymi. Wynika to ze słabej znajomości rachunku prawdopodobieństwa wśród hodowców czy lekarzy weterynarii.

Prosty przykład. Kule czarne i białe zmieszane pól na pół. Wydaje się, że jeżeli pociągniemy dwie kule to wśród nich powinna się znaleźć kula czarna. W rzeczywistości mamy na to tylko 75% szans, jeżeli pociągniemy trzy to nasza szansa rośnie do 87% jeżeli cztery to 94% a pięć 97%. W biologii powinniśmy zakładać przedział ufności (nie rozkład wynikający z prawdopodobieństwa !!) na poziomie 95-96%. Gwarantuje on, że uzyskane wyniki w pełni można ekstrapolować (odnieść) na całą stawkę. Dlatego wszystkie wyniki w przedziale tej wartości będą naszą granicą ilości pobieranych próbek. Poniżej podam konkretne tabele na ilość pobieranych próbek w trybie screeningu lub określaniu statusu immunologicznego czy biochemicznego. Założenia te mają także znaczenie przy określaniu profilu stada. W tym ostatnim przypadku nie chodzi nam o potwierdzenie jakiegoś parametru (to zostało dokonane wcześniej) a o rozkład tego czynnika w badanych grupach wiekowych czy technologicznych (prewalencja). Pobrana ilość próbek ma zapewnić, że statystyczna różnica rozkładu w poszczególnych grupach jest wartością istotną.

W doborze ilości próbek do pewnego stopnia, istotną rolę odgrywa wielkość stawki zwierząt, dlatego dzielimy je na dwie grupy:

mało liczne (do 300 osobników)

Im mniejsza stawka zwierząt tym większą rolę odgrywa (w matematyce = waży) jeden osobnik. Przy 10 szt – jeden osobnik to 10% stada. Przy 300 już tylko 0,3 % a przy 10 000 – 0,01%.

Poniższa tabelka pomoże nam w zorientowaniu się jaka ilość próbek jest potrzebna do badań aby z 96% przedziałem ufności chociaż w jednej z pobranych próbek pojawił się wynik dodatni (stawka liczy 100 osobników).

Trochę przybliżenia. W stadzie liczącym 100 szt tuczników staramy się wykryć czy przewinęła się tam np. salmonella. Zakładamy 96% przedział ufności. Jeżeli pobierzemy 23 próbki to wykryjemy co najmniej jedną próbkę dodatnią o ile odsetek zwierząt seropozytywnych w tym stadzie wynosi 11% (czerwony znacznik). Proszę odróżnić prawdopodobieństwo. W tym przypadku z rachunku prawdopodobieństwa wynika iż zwykle powinniśmy otrzymać „prawie” 3 wyniki dodatnie (dokładnie 2,53) !!.

Jeżeli pobierzemy 10 próbek to możemy spodziewać się, że wykrycie osobnika dodatniego będzie możliwe o ile 30% zwierząt jest seropozytywnych. Z rozkładu rachunku prawdopodobieństwa wynika, że zwykle otrzymamy 3 wyniki dodatnie !!. – niebieski znacznik

5

7

10

15

23

25

28

32

36

50%

97,2

99,4

9 9,9

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

30%

83,9

92,5

97,7

99,7

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

20%

68,1

80,2

90,5

97,4

99,7

99,9

99,9

100,0

100,0

15%

56,4

69,2

81,9

92,9

98,6

99,1

99,5

99,8

99,9

13%

50,9

63,5

76,9

89,6

97,4

98,2

99,0

99,6

99,8

12%

48,0

60,3

73,9

87,5

9 6,5

97,5

98,5

99,3

99,7

11%

44,9

57,0

70,6

84,9

95,3

96,5

97,9

98,9

99,5

10%

41,6

53,3

67,0

81,9

93,7

95,2

96,9

98,3

99,1

9%

38,2

49,4

62,9

78,4

91,5

93,4

95,5

97,4

98,6

8%

34,7

45,3

58,3

74,1

88,7

90,9

93,6

96,0

97,6

7%

31,0

40,8

53,3

69,2

85,0

87,6

90,8

93,9

96,1

6%

27,1

36,1

47,8

63,3

80,1

83,1

86,9

90,8

93,7

5%

23,0

31,0

41,6

56,4

73,8

77,1

81,4

86,2

89,9

4%

18,8

25,5

34,8

48,4

65,5

69,0

73,8

79,2

83,8

3%

14,4

19,7

27,3

38,9

54,8

58,2

63,1

69,0

74,2

2%

9,8

13,6

19,1

27,9

40,9

43,9

48,4

54,0

59,3

1%

5,0

7,0

10,0

15,0

23,0

25,0

28,0

32,0

36,0

Proszę zwrócić uwagę na wartość wyniku (pobrano 10 próbek) jeżeli odsetek zwierząt seropozytywnych wynosi np. 3%. TYLKO 27% !!!. W tym przypadku również z rozkładu rachunku prawdopodobieństwa wynika, że nasza szansa na wykrycie takiego osobnika wynosi 0,3 !!.

UWAGA: rzut monetą = 50% !!. Dlaczego zatem badając próbki (choć nieliczne) - mamy mniejsze szanse (w przykładzie 27%) – ano dlatego, że uzyskując ujemne wyniki badań (tych pojedynczych) – fałszywie odczytujemy rzeczywisty status zdrowotny fermy. Link do przypowieści.

Powyższe wygląda na dość skomplikowane ale to nie koniec…

Jak wynika z powyższej tabelki aby znaleźć choćby jedną pozytywną próbkę przy prewalencji (odsetku) 10% i 95% ufności należy pobrać 28 próbek (prawie 97% pewności). O.K.

Ale.. jeżeli pobierający wybiera grupę nakierowaną (po przechorowaniu) i ocenia się, że 50% z tej grupy zwierząt musiało już wytworzyć przeciwciała - to wówczas wystarczy pobrać 5 próbek !! (tabelka).

liczne (powyżej 300 osobników )

W dużych populacjach liczenie oparte jest o nieco inne podstawy statystyczne. Założenie pozostaje to samo - 96% ufności. Tu podaję jedynie wynik końcowy w postaci tabelki.

prewalencja na poziomie -

1%

2%

3%

5%

8%

10%

12%

14%

16%

18%

20%

30%

50%

60%

ilość próbek niezbędna do wykrycia

322

161

107

64

40

32

27

23

20

18

16

11

6

5

Przykład. Aby wykryć zakażenie (nosicielstwo), które w stadzie przejawia się na poziomie np. 3% konieczne jest pobranie 107 próbek. Wielkość stada w tym przypadku dowolna, nawet >10 000 szt.

  • Przesyłanie materiału do badań . ( Nie rozpatrujemy materiału podejrzanego o choroby z grupy A – oddzielne przepisy weterynaryjne.)

Jak radzić sobie z odległością.

Często lekarze i hodowcy narzekają na zbyt dużą odległość do laboratorium. Niekiedy stanowić to może pewne utrudnienie i przede wszystkim koszt dojazdu. 100 km to koszt >35 zł. Jeszcze częściej brakuje czasu na podróże. Co można proponować:

  • zwykła poczta. W wielu przypadkach jest to wystarczająco szybka forma przesyłania. Zwłaszcza przy surowicach (do badań serologicznych– wystarczy 0,2 ml), wymazach, rozmazach czy pasz. Odradzamy przesyłanie materiału przesyłkami poleconymi.

  • szybka paczka, przesyłki priorytetowe - koszt zwykle nie przekracza 30 zł. Obecnie dostępna wszędzie. Próbki dostarczane po 24 h co jest wystarczające nie tylko dla surowic czy krwi ale i wycinków do badań bakteriologicznych.

  • poczta kurierska w pociągach czy autobusach. Szeroko praktykowane, niestety nie z każdego miejsca można nadać przesyłkę. Po zgłoszeniu nadania, przesyłkę odbieramy o każdej porze.

  • dojazd pojazdem z laboratorium pozwala na dostarczenie większych objętościowo czy wagowo prób. System ten coraz bardziej się rozpowszechnia.

  • nasze własne rozwiązania logistyczne. Stałe trasy rejsowe po których kursują nasze samochody (Wielkopolska, Zielonogórskie, wrocławskie, Pomorze Zachodnie, Pomorze Gdańskie, Warmia i Mazury, Podlasie, Mazowsze). ZA DARMO.

Wklej tu mapkę z zaznaczeniem tych regionów.

Gniezno – Wielkopolska, Zielona Góra, Wrocław

Czerwin – Podlasie, Mazowsze (bez przekraczania Wisły)

Gietrzwałd – reszta – opisana powyżej

Jak zabezpieczyć materiał badawczy na czas transportu . Wybór materiału do badań.

Trzeba uwzględnić tu rodzaj materiału i sposób transportu.

Trwale i jednoznacznie oznakować próbki. Pamięć zwykle jest ulotna i nawet po 2-3 dniach nie bardzo kojarzymy czemu przypisać daną próbkę, zwłaszcza jeżeli wysyłamy ich po kilka i to z różnych źródeł.

  1. krew – obecnie najczęściej do jej pobierania używa się tak zwanych wakuetek, czyli probówki z próżnią, adapterem oraz specjalnymi igłami. Pozwalają one na jałowe pobranie krwi czy płynów stawowych, wysiękowych.

  1. heparynizowana - przeznaczona w zasadzie do badań cytogenetycznych ale także do badań morfologicznych (chociaż lepiej na EDTA lub cytrynian →jeżeli laboratorium wykonuje analizy przy użyciu analizatorów hematologicznych – przesyłamy krew tylko na EDTA) rzadko do badań serologicznych czy biochemicznych (enzymy, pośrednio Se). Objętość min. 3 ml. Ważna sprawa - delikatnie ale dokładnie wymieszać krew (nie wstrząsać) tak aby nie tworzyły się skrzepy. Badanie cytogenetyczne opiera się o hodowlę limfocytów zatem dostarczona krew musi zawierać żywe komórki zdolne do namnażania. Czas transportu nie powinien przekraczać 24h, nadto temperatura minimalna to 70C a maksymalna 250C. W warunkach zimowych i tropikalnych przesyłka wymaga szczególnej troski.

  2. z EDTA - do badań morfologicznych a także do technik PCR. Jeżeli jest przeznaczona do morfologii to w ciągu 6 h powinna znaleźć się w laboratorium (temperatura minimalna to 70C a maksymalna 250C). Nieco mniej restrykcji dla PCR.

  3. na skrzep - do wszelkiego rodzaju badań serologicznych, PCR czy biochemicznych. Minimalna objętość próbki zależy od ilości kierunków badań. Jedno badanie to zwykle 10 μl surowicy. Próbki krwi jednak nie powinny być mniejsze niż 1,5 ml. Pozwala to na zachowanie materiału, także na ewentualne rozszerzenie zakresu badań – bez konieczności powtórnego pobierania próbek.

Zasadniczo krew na skrzep przesyła się w probówkach. Istotna uwaga. Ostatnio rozpowszechniły się probówki plastikowe z dołączoną igłą. Nie są one szczelne i podczas transportu surowica wycieka. Do dłuższego transportu lepiej nadają się próbówki zamykane korkami (typu Eppendorf).

rozmaz z krwi - niekiedy najlepiej sporządzić rozmaz w lecznicy czy nawet terenie (babeszjoza, eperytrozoonoza). Nie jest to trudne. Wystarczą dwa szkiełka podstawowe i wykonanie bardzo nierównego rozmazu z kropli krwi.

  1. surowica .

Wykorzystywana do badań serologicznych, PCR, HPLC i biochemicznych. Podczas przetrzymywania krwi pełnej stopniowo dochodzi do rozpadu erytrocytów, znacznie szybciej zachodzi to w temperaturach poniżej 40C (przemrożenie spowoduje całkowitą hemolizę) oraz powyżej 250C. Do dłuższego transportu najlepiej odseparować jak najszybciej surowicę od skrzepu, (zwłaszcza dla badań biochemicznych) z przeniesieniem jej do oddzielnych probówek, najlepiej typu Eppendorf. Metodyka patrz poniżej.

Surowica do badań serologicznych, PCR - We współczesnych technikach serologicznych bez znaczenia jest nieznaczna hemoliza. Nie wpływa ona na wynik końcowego badania. Jednak całkowita hemoliza zniekształca wyniki a nawet uniemożliwia przeprowadzenie badania. Trzeba to brać pod uwagę podczas przygotowywania próbek do transportu (chłodziwo nie może być zamrożone lub powinno być odizolowane od bezpośredniego kontaktu z krwią). Do badań serologicznych można (nawet zaleca się) przesyłanie surowicy. Podczas krótkiego transportu (czas i temperatura) nie ma potrzeby szczególnego zabezpieczania krwi pełnej.

Przygotowanie surowicy - Oddzielenie surowicy od skrzepu można wykonać w każdych warunkach bez konieczności posiadania wirówki czy pipet. Po pobraniu krwi pozostawia się ja na 3-4 godziny w temperaturze pokojowej. W tym czasie dojdzie do wydzielenia się surowicy. Wystarczy zlać ją (odpipetować, odciągnąć strzykawką) do innej probówki (np. Eppendorf), zamrozić, wysłać.

Do badań biochemicznych - surowica nie może mieć nawet śladów hemolizy. Jeżeli to możliwe - krew po pobraniu należy w ciągu 6 godzin dostarczyć do laboratorium – najlepiej schłodzoną (~ 70C) ale w żadnym przypadku zamrożoną. Jeżeli nie; należy pozyskać surowicę:

Przygotowanie surowicy do badań biochemicznych – krew po pobraniu pozostawić na 2-3 godziny w temperaturze pokojowej. Po tym – odwirować ~ 1000 rpm przez 10 minut. Surowicę należy odciągnąć pipetą lub strzykawką i przenieść do innej probówki (najlepiej typu Eppendorf), zamrozić, wysłać.

Jeżeli brak wirówki – krew pozostawić w temperaturze pokojowej na 3-4 godziny. Po wyrzepieniu ostrożnie odciągnąć surowicę pipetą lub strzykawką.

UWAGA: surowicę odciąga się pipetą lub strzykawką, NIE ZLEWAĆ – podczas zlewania pewna część erytrocytów, białych dostaje się do surowicy i podczas mrożenia dochodzi do ich lizy.

Stosowane techniki pozwalają przeprowadzić kilka badań posiadając 10 μl surowicy (mniej niż pół kropli). Niemniej dobrze jest jeżeli objętość surowicy będzie większa - około 0,5 ml. Pozwoli to na jej zachowanie a z drugiej strony przy niewielkich objętościach surowicy, może dojść do odparowania i zagęszczenia próbki. Nadto niektóre techniki serologiczne (AGP, HI, aglutynacja płytowa) wymagają większych objętości (do 100 μl).

Surowica jest dobrą a niekiedy niezastąpioną próbką do badań mikotoksykologicznych. Jednak do jednej analizy w technikach HPLC wymagane jest co najmniej 3 ml surowicy. Zwykle sporządza się pulowanie (łączenie) surowic. Prosimy jednak o nadsyłanie ich oddzielnie, w laboratorium przeprowadzimy to dokładniej. W przypadku oznaczania witamin wystarcza 500 μl surowicy.

Surowice do transportu można mrozić (w tej postaci przechowywać nawet dłużej niż 1 rok). W przesyłkach stosować można zamrożone chłodziwo.

Poniżej . - „przewodnik” do pobierania, przechowywania i transportu próbek krwi i surowicy

Surowicę można mrozić

Lp.

Rodzaj badania

Uwagi

1

ALT,. AST, LDH, GGTP

Surowica lub osocze z heparyną, EDTA, bez hemolizy, 3 dni 2-8 0C

2

GLDH, CK.

Surowica bez hemolizy, 2 dni 2-80C

3

ACPT. Fosfataza kwaśna

Surowica , świeża oddzielona od skrzepu w ciągu 2 godz. (7 dni z buforem octanowym w 2-80C).

4

Fosfataza alkaliczna-ALP

Surowica lub osocze z heparyną, EDTA, bez hemolizy.

5

Białko całkowite

Surowica lub osocze z heparyną, EDTA.

6

Glukoza

Surowica , osocze, mocz. Krew na kwas trójchlorooctowy.

7

Bilirubina całkowita

Surowica bez hemolizy !!. 6 godz. chronić przed światłem., osocze z EDTA lub heparyną.

8

Kwas moczowy

Surowica , osocze, mocz.

9

Mocznik

Surowica , osocze z EDTA, mocz

10

Kreatynina

Surowica . 24 godz. w 2-80C. osocze z EDTA lub heparyną, mocz

11

Na, K

surowica, osocze z heparyną.

12

Chlorki

Surowica, osocze z heparyną, płyny ustrojowe lub mocz. Trwałe.

13

Magnez

Surowica , osocze (heparyna) – bez śladów hemolizy, mocz,

14

Miedź

Surowica lub osocze na heparynę. Bez hemolizy.

15

Wapń, amylaza, lipaza

Surowica lub osocze (heparyna), mocz

16

Żelazo, TIBC, BHB (ciała ketonowe)

Surowica lub osocze z heparyną.

17

Fosfor

Surowica bez hemolizy oddzielona jak najszybciej od erytrocytów. 1 tydzień w 2-80C.osocze z heparyną, mocz.

18

Cynk

Surowica lub osocze z heparyną (!!), Bez hemolizy. Mocz., nasienie.

19

Albuminy, Cholesterol całkowity (TGL, HDL, LDL)

Surowica , osocze z EDTA, heparyną

20

Selen (GPX)

Krew pełna na EDTA dostarczona w ciągu 4 h.

21

białka ostrej fazy (CRP)

surowica.

22

TAS

surowica, osocze z heparyną. 36 h w 40C, 14 dni w -200C.

23

WKT (kwasy tłuszczowe)

surowica lub osocze po 12 h od karmienia. Stabilność przez 04 tyg w -200C., 02 h w 100C.

24

hormony (LH, FSH, TSH, kortyzol, estrogeny, progesteron, T3, T4, testosteron, prolaktyna)

surowica.

25

Morfologia krwi

Krew pełna EDTA.

26

Mocz, 10 oznaczeń biochemicznych + osad

Mocz ; pH, glukoza, białko, bilirubina, ciężar właśc., keton, azotyny, urobilinogen, krew.

  1. wycinki, zwłoki , płyn ustny -Zwykle kierowane do badań bakteriologicznych, PCR ale także toksykologicznych (w tym obecności toksyn bakteryjnych), parazytologicznych.

W naszym laboratorium preferujemy całe zwłoki (jak najświeższe lub po eutanazji). Umożliwia to właściwe pobranie odpowiednich próbek ponadto taki materiał mniej jest narażony na zanieczyszczenia wtórne.

  • Wycinki muszą być pobrane z narządów w których dochodzi do namnożenia drobnoustrojów (np. APP- płuca, Clostridium – jelita cienkie + wątroba etc) lub reprezentować całą gamę narządów tak aby możliwa była izolacja dowolnych patogenów

  • Powszechnie uważa się, że materiał nie powinien być mrożony, jednak własne obserwacje tego nie potwierdzają. Więcej. Zauważyliśmy iż niektóre drobnoustroje łatwiej izolować po mrożeniu. W badaniach na toksyny beztlenowcowe (jelita, kał) nawet konieczne jest mrożenie lub przynajmniej schłodzenie w celu zahamowania namnażania pośmiertnego.

  • Im większe wycinki tym mniejsze niebezpieczeństwo wtórnego zanieczyszczenia lub przerostu. Najlepiej każdy organ pakować oddzielnie. Obowiązkowo schłodzić. Przesyłać z chłodziwem.

  • Materiał dostarczyć :

    • Za pośrednictwem kuriera

    • Osobiście (właściciel)

    • Przesyłka konduktorska (powiadomić laboratorium o terminie przyjazdu, ewentualnie o numerach rejestracyjnych)

    • Za pośrednictwem kuriera z laboratorium (przystosowany pojazd, szybkie dostarczenie do laboratorium, na trasach rejsowych – nieodpłatnie) (link)

  1. zeskrobiny, wymazy . Jeżeli próbki nie da się pobrać w lecznicy, terenie etc, można kierować zwierzę do pobrania w laboratorium. Jeżeli to możliwe próbkę pobieramy z pogranicza zmian!.

    1. materiał musi być dostarczony do laboratorium jak najszybciej.

    2. nie dopuścić do wysuszenia próbki. W tym celu dobrze jest używać podłoży transportowych z odpowiednim podłożem lub co najmniej nasyconych solą fizjologiczną.

    3. Można zamrażać (z wyjątkiem badań parazytologicznych).

  1. mleko . Szczególnie ważny jest sposób pobrania próbki.

    1. Nigdy nie bierzmy kilku pierwszych strumieni mleka, w kanale strzykowym drogą wstępującą dochodzi niekiedy do zasysania zanieczyszczeń.

    2. Probówka musi być sucha i jałowa. Nie pozostawiać jej otwartej, w powietrzu unosi się wiele zarodników grzybów.

    3. Próbek nie wolno mieszać. Nawet od tej samej krowy. Jedna ćwiartka = jedna próba !!

    4. Najlepszym materiałem jest próbka pobrana z ćwiartki w której pojawił się świeży stan zapalny.

Dobrym materiałem jest także mleko pobrane z ćwiartek w których stwierdza się podwyższone ilości komórek somatycznych (test tackowy).

    1. W zasadzie unika się poboru próbek z ćwiartek po leczeniu lub w trakcie. Nawet po upływie karencji !!. W trakcie zadawania leku dochodzi do sukcesji drobnoustrojów czyli ich selekcji z pojawianiem się oportunistycznych, często nie mających żadnej pierwotnej roli w tworzeniu się stanów zapalnych.

    2. Podobnie jak w każdych badaniach bakteriologicznych najlepszym rozwiązaniem jest systematyczny pobór próbek z monitorowaniem gatunków patogenów i określaniem lekowrażliwości. W przypadku pojawienia się stanów klinicznych mamy możliwość natychmiastowego zastosowania nacelowanego terapeutyka a nie prób leczenia w ciemno.

    3. Próbki powinny być dostarczane możliwie szybko, próbki nie tylko można ale wręcz należy mrozić.

  1. Kał , wymazy z odbytu. - bardzo użyteczny materiał badawczy. Nie tylko w badaniach parazytologicznych czy określeniu nosicielstwa salmonelli. Z powodzeniem izolować możemy i inne drobnoustroje jak chociażby E.coli, Campylobacter, Clostridium. W kale można również znajdować toksyny Clostrdium i co ciekawe- mikotoksyny. Kał to doskonały materiał do badań na obecność krętków Brachyspira, Lawsonia (obecna nawet u ptaków, częsta u koni czy szynszyli).

5 g to minimum, jeżeli to możliwe pobierać bezpośrednio z odbytu. Materiał schłodzić (spowolnienie sporulacji).

Materiał schłodzić (spowolnienie sporulacji).

    1. W przypadku zwierząt towarzyszących – do badań parazytologicznych zaleca się trzykrotne pobieranie próbek (wymazów).

    2. W przypadku zwierząt hodowlanych – do badań parazytologicznych zaleca się pobranie do 10% stada.

      1. Można tworzyć grupy wiekowe lub technologiczne

      2. Zaleca się monitorowanie stad 2 x w roku (zwykle wiosna – maj, oraz jesień - wrzesień, październik).

      3. W badaniach rozpoznawczych zaleca się pobieranie próbek od zwierząt z objawami (różne stany zaawansowania)

      4. W okresie prepatentnym – brak obecności jaj !!.

Do badań innych niż parazytologiczne próbki kału można a niekiedy należy mrozić.

  1. mocz - przy pobieraniu pamiętać zawsze o opcji badań bakteriologicznych a zatem zachować jałowość. Czas dostarczenia ma wpływ na wynik pH oraz osadu.

  2. nasienie - tylko dostarczenie nasienia mrożonego (buhaj) lub konserwowanego (knur) może umożliwić badanie ruchu oraz jego charakter. Do badań bakteriologicznych nasienie schłodzić a jeszcze lepiej zamrozić. Zamrożenie nie przeszkodzi również w badaniach morfologicznych, pH.

  3. pasze, surowce paszowe . Opakowania powinny być trwałe i do tego przeznaczone. Próbki można swobodnie przesyłać dowolną drogą jednak tak aby nie doszło do rozerwania torebki. Temperatura przy krótkim transporcie nie ma decydującego znaczenia. Jednak jełczenie, rozwój bakterii, grzybni, tworzenia mikotoksyn zachodzi w sposób ciągły toteż przy dłuższych transportach należy próbki przynajmniej schłodzić. Zamrożenie dopuszczalne.

W polskim prawodawstwie w większości brak norm na parametry jakości paszy. Decyduje wiedza lekarska, przepisy ogólne o dopuszczeniu produktu spożywczego. Jako podpowiedź proszę potraktować informację, że norm na cyjanek także nie ma.

    1. Zwykle przeznaczone do badań toksykologicznych (mikotoksyny, NaCl etc), zawartości włókna, energii, białka, tłuszczu itp.

    2. Zlecenie może obejmować badania mikrobiologiczne np. pod kątem obecności Salmonella, Clostridium (badanie jakościowe), inne lub OLD (ogólna liczba drobnoustrojów- badanie ilościowe)

      1. Temperatura przechowywania i transportu ma istotne znaczenie na wynik badania

  1. Woda

Ważny element oceny środowiska i wpływu na zdrowotność zwierząt. Bardzo ważny element w chemioterapii, zwłaszcza przy stosowaniu dozymetrów. Jakość wody stanowi o skuteczności leczenia. W wodzie o niekorzystnym składzie wiele ze stosowanych preparatów nie jest rozpuszczalnych, tworzy chelaty (agregaty) zatykające dysze. Preparaty mogą nawet zmieniać swoją aktywność terapeutyczną.

    1. Badania mikrobiologiczne

      1. W miejscu ujęcia

      2. W miejscu odpoju (obecność biofilmu, stan rur przesyłowych)

    2. Badania chemiczne

  1. Próby środowiskowe (wymazy) .

    1. Po prawidłowej dezynfekcji nie powinno stwierdzać się obecności bakterii z grupy Enterobacteriaceae (np. E.coli).

      1. Aspergillus, Penicylium . Grzyby pleśniowe, wytwarzające mikotoksyny, które w głównej mierze są immunosupresorami. Aspergillus, głównie udział w patologii układu oddechowego drobiu. Fusarium. Grzyb pleśniowy, w głównej mierze producent mikotoksyn. Przy wysokim skażeniu środowiska, grzyby pleśniowe, łatwo pasażują się na pokarm, ściółkę itp., gdzie szybko się namnażają (psucie paszy, mikotoksyny, immunosupresja itp.) Cladosporium. Jest to grzyb pleśniowy, powodujący tworzenie się nadwrażliwości. U ludzi jest przyczyną wielu przypadklów alergii. Mucor. Grzyb pleśniowy, szeroko rozpowszechniony w środowisku. Nie opisuje się go jako patogen. Candida. Drożdżak. Może stać się ważnym patogenem (przewód pokarmowy, pochwa, wole)

    2. W badaniu skuteczności zabiegu w halach produkcyjnych zwraca się uwagę na szczeliny, załamania, rury. Zwykle na powierzchniach płaskich (ściany, karmidła, sprzęt) nie stwierdza się ich obecności bowiem stosunkowo łatwo zmywa się je i dezynfekuje. Obecność E.coli w szczelinach czy rurach zwykle wynika z ich niedomycia.

    3. Nawet najlepszy preparat dezynfekcyjny nie przebije się przez warstwę odchodów, ściółki, kurzu itp. E.coli jest uważany za wskaźnik, jeżeli przeżywa ta bakteria przeżyć mogą i inne (w tym wysoce patogenne np. Salmonella, ORT, Bordetella etc. ).

z doświadczeń wynika iż jeżeli stwierdza się > 1,0x105 jtk/wymaz (szczeliny) to świadczy o niestaranności zabiegu (lub o wysokim zużyciu obiektu !!).